Evde Vefat Olursa Ne Yapılır? Adım Adım İlk İşlemler

Bir yakının evde hayatını kaybetmesi, hastanedeki bir vefattan farklı olarak aileyi bir anda tüm kararlarla baş başa bırakır. Etrafta yönlendirecek bir sağlık personeli yoktur; kimi arayacağınızı, neye dokunup neye dokunmayacağınızı bilmek o an zor gelebilir. Bu rehber, evde gerçekleşen bir vefatta ilk dakikalardan defne kadar izlenen yolu sırasıyla anlatıyor. Uygulamadaki ayrıntılar il ve ilçeye göre değişebileceği için her adımda bağlı bulunduğunuz belediyenin yönlendirmesini esas almanızı öneririz.

1. Adım: Vefattan emin olun, gerekiyorsa 112'yi arayın

Kişinin gerçekten vefat ettiğinden emin değilseniz, nefes alıp almadığını, tepki verip vermediğini kendi başınıza değerlendirmeye çalışarak zaman kaybetmeyin; hemen 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın. Gelen sağlık ekibi durumu değerlendirir ve sonraki adımlar için yol gösterir. Uzun süredir yatağa bağlı, tedavi gören bir yakınınız sakin bir şekilde vefat ettiyse bile bir sağlık profesyonelinin durumu teyit etmesi önemlidir.

2. Adım: Vefatın doğal mı, şüpheli mi olduğunu düşünün

Sonraki her adım bu ayrıma göre şekillenir. İleri yaş, bilinen bir kronik hastalık ya da uzun süreli tedavi sonrasında beklenen bir vefat genellikle doğal ölüm olarak değerlendirilir. Buna karşılık şu durumlarda olay adli nitelik taşıyabilir:

• Düşme, yaralanma veya herhangi bir kaza sonucu gerçekleşen vefat
• Zehirlenme, gaz sızıntısı ya da yangın şüphesi
• Kendine zarar verme ihtimali
• Hiçbir hastalığı bilinmeyen birinin beklenmedik şekilde hayatını kaybetmesi
• Kişinin bir süre sonra ölü bulunması

Bu gibi durumlarda cenazeye ve çevresine dokunmadan polis (155) veya jandarmaya (156) haber verin. Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre ölümün doğal sebeplerden olmadığı şüphesi varsa durum Cumhuriyet savcılığına bildirilir; savcılık gerekli görürse ölü muayenesi ya da otopsi yaptırır. İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin de belirttiği gibi, trafik kazası veya şüpheli ölümlerde savcılık işlem yapmadan cenazeye müdahale edilmez.

3. Adım: Ölüm belgesi için yetkili birime başvurun

Türkiye'de hiçbir cenaze, yetkili hekim tarafından düzenlenmiş belge olmadan defnedilemez. Evde gerçekleşen doğal ölümlerde bu belge genellikle ilçe belediyesinin sağlık işleri birimindeki hekim tarafından, ölü muayenesi yapıldıktan sonra düzenlenir. Belediye hekiminin bulunmadığı yerlerde bu görevi mevzuat gereği diğer yetkili hekimler, örneğin aile hekimleri üstlenebilir. Belge 2013'ten bu yana Sağlık Bakanlığı'nın Ölüm Bildirim Sistemi (ÖBS) üzerinden elektronik olarak düzenlenmektedir.

Eskişehir Büyükşehir Belediyesi'nin açıklamasına göre evde vefatta yakınlar, merhumun nüfus cüzdanıyla bulunduğu ilçe belediyesine başvurur; belediye ölüm muayenesini yaparak ölüm belgesini düzenler. Eskişehir'de mesai saatleri dışında ALO 153 hattından ulaşmak mümkündür. Diğer illerde de belediyelerin cenaze hizmetleri hatları bulunur; numarayı belediyenizin internet sitesinden öğrenebilirsiniz.

Hazır bulundurmanız faydalı olanlar

• Merhumun kimlik kartı
• Başvuruyu yapan yakının kimlik kartı
• Varsa son tedaviye ait raporlar, epikriz ve kullanılan ilaçların listesi
• Merhumun takip edildiği hastane veya aile hekimi bilgisi
• Defnin yapılacağı yer (aile mezarlığı, memleket, başka bir şehir) hakkında ailenin kararı

4. Adım: Beklerken cenazeye nasıl davranılır?

Ölüm doğal ise ve hekim gelene kadar beklemeniz gerekiyorsa, geleneksel olarak yapılan bazı küçük işler vardır. Gözler açık kalmışsa yavaşça kapatılır, çene bir bezle bağlanır ve cenazenin üzeri temiz bir örtüyle örtülür. Odayı serin tutmak ve varsa ısıtıcıları kapatmak da yerinde olur. Şüpheli bir durum söz konusuysa bunların hiçbirini yapmayın; cenazeyi ve odayı olduğu gibi bırakın.

Cenazeyi belge düzenlenmeden başka bir yere taşımaya çalışmayın. İBB'nin bilgilendirmesinde de vurgulandığı gibi, ölüm belgesi olmayan bir cenaze için işlem yapılamaz ve cenaze morga götürülemez.

5. Adım: Ölüm belgesi düzenlendikten sonra

Belge hazır olduğunda süreç büyük ölçüde rahatlar. Bundan sonraki adımlar genellikle şöyle ilerler:

1. Cenaze, belediyenin ya da ailenin tercih ettiği cenaze firmasının aracıyla gasilhaneye veya morga alınır.
2. Mezar yeri için belediyenin mezarlıklar birimiyle iletişime geçilir; aile kabri varsa buna ilişkin belge hazırlanır.
3. Yıkama, kefenleme ve tabutlama yapılır.
4. Cenaze namazının kılınacağı cami ve saat belirlenir, yakınlara ve çevreye duyurulur.
5. Defin gerçekleştirilir.

Ölüm, ÖBS aracılığıyla nüfus kayıtlarına elektronik olarak iletilir; aileler çoğu zaman ayrıca nüfus müdürlüğüne gitmek zorunda kalmaz. Yine de miras, banka ve sigorta işlemleri için ileride ölüm kaydının işlendiğini kontrol etmek faydalıdır.

Defin başka bir şehirde yapılacaksa

Cenaze memlekete ya da başka bir ile götürülecekse ölüm belgesine ek olarak yol izin belgesi gerekir. Yönetmeliğe göre il dışına nakledilecek cenazeler için bu belge, cenazenin fenni usullere uygun olarak tabutlandığını da gösterecek şekilde belediyenin sağlık işleri biriminden ya da köylerde muhtarlıktan alınır. Nakil için cenazenin koku ve sıvı sızıntısını önleyen, iç yalıtımı yapılmış bir tabutla ve uygun bir araçla taşınması gerekir.

Sık yapılan hatalar

• Şüpheli bir ölümde cenazeyi yıkamak, giydirmek ya da yerini değiştirmek
• Belge düzenlenmeden cenazeyi özel bir araçla taşımaya çalışmak
• Defin yeri konusunda aile içinde karar verilmeden mezar ve nakil işlemlerine başlamak
• Hekime merhumun hastalık geçmişiyle ilgili bilgi ve raporları sunmamak

Aile içinde görevleri paylaşmak

Evde bir vefatın ardından herkesin aynı anda telefona sarılması, bilgilerin karışmasına yol açabilir. Mümkünse bir kişi resmî işlemleri, yani belediye, hekim ve mezarlık birimiyle iletişimi üstlensin. Bir başkası akrabalara ve yakın çevreye haber versin; bir diğeri de cami, cenaze namazı saati ve taziye hazırlıklarıyla ilgilensin. Defin saatini, belgeler tamamlanıp mezar hazırlığı kesinleşmeden duyurmamak, uzaktan gelecek yakınların yanlış saate göre yola çıkmasını önler. Bu küçük iş bölümü, zaten ağır olan saatlerde ailenin yükünü belirgin biçimde hafifletir.

Karan Cenaze nasıl yardımcı olur?

Evde bir vefat yaşandığında kimi arayacağınızı düşünmek bile yorucu olabilir. Karan Cenaze olarak telefonla ilk dakikadan itibaren size hangi adımın önce atılacağını anlatır, ölüm belgesi düzenlendikten sonra cenazenin alınması, yıkama ve kefenleme, tabut, Eskişehir içinde ya da şehir dışında defin ve gerekirse nakil işlemlerinde yanınızda oluruz. Gece ya da gündüz fark etmeksizin 0530 120 31 12 numarasından bize ulaşabilirsiniz.